Hejt w sporcie - cz. II

Czym jest hejt - a czym nie jest?

Hejt nie jest konstruktywną krytyką. Konstruktywna krytyka to forma informacji zwrotnej odnosząca się do zachowań, decyzji lub wykonania zadania, zawierająca konkretne wskazówki dotyczące poprawy. Jej celem jest wspieranie rozwoju i doskonalenia odbiorcy. Badania wskazują, że konstruktywna informacja zwrotna może zwiększać motywację i sprzyjać zmianie zachowania, podczas gdy negatywne komentarze pozbawione wskazówek rozwojowych nie wywołują takiego efektu. Konstruktywna krytyka koncentruje się na działaniu, decyzji, taktyce lub sposobie wykonania zadania, czyli na tym, co dana osoba zrobiła, a nie na tym, kim jest.

Hejt natomiast to wypowiedzi, których głównym celem jest zranienie, upokorzenie lub zdyskredytowanie drugiej osoby, bez dostarczania merytorycznej wartości ani wskazówek do poprawy. Nie koncentruje się na rozwiązaniu problemu ani poprawie działania, lecz uderza w osobę, jej wartość, tożsamość lub kompetencje.

Badania potwierdzają różnice między tymi formami komunikacji. Hejt i agresywne komentarze wobec sportowców często zawierają elementy obrażania, poniżania lub nienawiści, których nie można uznać za konstruktywną krytykę z punktu widzenia rozwoju sportowego. W tego typu wypowiedziach dominują negatywne emocje i dyskredytowanie osoby, a nie merytoryczna wskazówka (Klutse, Nuamah-Amoabeng, Lyu, Luo, 2023).

Co hejt robi z zawodnikiem?

Badania Ott i Van Puymbroeck (2008) wykazały, że otrzymywanie negatywnych opinii i hejterskich wiadomości może prowadzić do rozproszenia uwagi, pogorszenia nastroju, wzrostu napięcia psychicznego i zwiększonego obciążenia poznawczego, co może negatywnie wpływać na zdolność sportowca do osiągania optymalnych wyników. Agresja w Internecie może również zniechęcać sportowców do kontynuowania kariery. Aż 90% międzynarodowych federacji sportowych uczestniczących w badaniu uznało, że nadużycia online stanowią istotny czynnik odstraszający zawodników od dalszego uprawiania sportu.

Ponadto wykazano, że nienawiść w Internecie wiąże się ze wzrostem negatywnych emocji (Lange, 2007) oraz może stanowić istotny czynnik ryzyka pogorszenia zdrowia psychicznego, w tym depresji i zachowań samobójczych (Marcus, 2018).

Źródło: pl.freepik.com

Oczekiwania wobec mediów społecznościowych

Raport United Against Online Abuse (UAOA), przedstawiony przez Fédération Internationale de l’Automobile (FIA) w 2024 roku, wskazuje, że 66% międzynarodowych federacji sportowych uważa, że platformy społecznościowe powinny skuteczniej zwalczać nadużycia online, poprzez skuteczniejsze usuwanie obraźliwych treści, lepszą i szybszą moderację, oraz sprawniejsze mechanizmy zgłaszania.

Z kolei 95% badanych podkreśla kluczową rolę platform w przeciwdziałaniu przemocy online zarówno w ramach dobrowolnych działań samoregulacyjnych, jak i poprzez prawne zobowiązania narzucone regulacjami.

Możliwe rozwiązania

Do najważniejszych narzędzi przeciwdziałania hejtowi należą:

• monitorowanie mediów społecznościowych - umożliwiające identyfikację, analizę i ograniczanie przypadków hejtu oraz podejmowanie działań ochronnych wobec sportowców.
• kampanie edukacyjne - zwiększające świadomość sportowców, trenerów i kibiców na temat konsekwencji mowy nienawiści oraz wspierające budowanie bezpiecznego środowiska sportowego.
• rola psychologa sportu - który może stać na pierwszej linii ochrony zawodnika w świecie wysokiej ekspozycji medialnej. W kontekście hejtu jego zadania obejmują: wzmacnianie odporności psychicznej, ochronę tożsamości i poczucia własnej wartości sportowca, edukację dotyczącą mechanizmów nienawiści i dehumanizacji, budowanie w zespołach kultury reagowania, a nie milczenia, czy współpracę z trenerami i federacjami w zakresie systemowej profilaktyki.

Jeśli chcemy chronić sportowców od juniorów po olimpijczyków musimy reagować na najwcześniejsze sygnały. Psychologia sportu ma dziś nie tylko wspierać wynik, ale zatrzymywać eskalację nienawiści, zanim przerodzi się w realną przemoc.

Dlaczego reagowanie jest tak ważne?

Tu wracamy do historii. Gordon Allport (1954) opisał mechanizm eskalacji uprzedzeń, który później przedstawiono w formie tzw. piramidy nienawiści. Model ten pokazuje, jak drobne akty uprzedzeń i mowy nienawiści mogą prowadzić do eskalacji przemocy. Allport zauważył, że największe zbrodnie XX wieku - w tym zagłada podczas II wojny światowej, nie zaczęły się od komór gazowych. Zaczęły się od słów. Od stereotypów. Od żartów. Od wykluczających narracji. Proces eskalacji obejmuje: słowny brak akceptacji, wykluczenia czy izolację, dyskryminacja, akty przemocy fizycznej i w ostateeczności eksterminację.

Jeśli nie reagujemy na pierwszy poziom, kolejne stają się coraz bardziej prawdopodobne.

W sporcie mechanizm jest analogiczny. Zaczyna się od „niewinnego” komentarza. Potem pojawia się fala wyśmiewania. Następnie publiczne wykluczanie. A dalej, realne konsekwencje psychiczne i społeczne. II wojna światowa pokazała, do czego prowadzi systemowa dehumanizacja. Współczesny sport pokazuje, że mechanizm psychologiczny pozostaje ten sam - zmieniło się tylko medium.

Bibliografia

Allport, G. W., Clark, K., Pettigrew, T. F. (1954). The nature of prejudice. Reading, MA: Addison-wesley.

Balakrishnan, V., Khan, S., Arabnia, H. R. (2020). Improving cyberbullying detection using Twitter users’ psychological features and machine learning. Computers & Security, 90, 101710.

Drożdż, W. (2022). Hejt – zjawisko psychoaktywne, https://glos.umk.pl/nauka/?id=28123

Goodboy, A. K., Martin, M. M. (2015). The personality profile of a cyberbully. Computers in Human Behavior, 49, 1–4.

Klutse, E. K., Nuamah-Amoabeng, S., Lyu, H., Luo, J. (2023). Dismantling hate: Understanding hate speech trends against nba athletes. In International Conference on Social Computing, Behavioral-Cultural Modeling and Prediction and Behavior Representation in Modeling and Simulation (pp. 74-84). Cham: Springer Nature Switzerland.

Kowalkowska, M. (2023). Hejt. https://mlodeglowy.pl/kompendium/jestem-nauczycielem/hejt/ Lange, P. G. (2007). Publicly private and privately public: Social networking on YouTube. Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), 361–380.

Ott, M., Van Puymbroeck, M. (2008). Negative spectator behavior and its impact on athletes. Journal of Sport Behavior, 31(3), 1–15.

Paulhus, D. L., Williams, K. M. (2002). The Dark Triad of personality. Journal of Research in Personality, 36(6), 556–563.

Słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 2000.

Sorokowski, P., Kowal, M., Zdybek, P., Oleszkiewicz, A. (2020). Are online haters psychopaths? Psychological predictors of online hating behavior. Frontiers in psychology, 11, 553.

Walrave, M., Heirman, W. (2009). Cyberbullying: Predicting victimisation and perpetration. Children & Society, 25(1), 59–72.

FIA – United Against Online Abuse. (2024). Report on online abuse in sport. Fédération Internationale de l’Automobile.

World Athletics. (2023). Online abuse report – World Championships Budapest 2023.

Wilska, A. (2019). Może nim być każdy z nas, ale tam, gdzie jest hejter, zawsze jest element wielkiej czwórki. https://porady.sympatia.onet.pl/sympatia-radzi/moze-nim-byckazdy-z-nas-ale-tam-gdzie-jest-hejter-zawsze-jest-element-wielkiej/4fwty3k

Żejmo, J. (2025). Mózg odporny na krytykę. Gliwice: wydawnictwo Sensus.